L4 (zwolnienie lekarskie) – kiedy lekarz może wystawić zwolnienie?

L4 – co to jest zaświadczenie lekarskie i kto je wystawia?

L4 to potoczna nazwa zaświadczenia lekarskiego o czasowej niezdolności do pracy, wystawianego na druku ZUS ZLA. Dokument ten potwierdza, że stan zdrowia pracownika uniemożliwia mu wykonywanie obowiązków zawodowych i stanowi podstawę do wypłaty świadczeń chorobowych z ubezpieczenia społecznego.

Od 1 grudnia 2018 roku w Polsce obowiązują wyłącznie elektroniczne zwolnienia lekarskie, czyli e-ZLA. Lekarz wystawia zaświadczenie przez system ZUS, korzystając jedynie z numeru PESEL pacjenta – reszta danych pobierana jest automatycznie. Po wystawieniu dokument trafia bezpośrednio do Zakładu Ubezpieczeń Społecznych oraz na profil płatnika składek w systemie PUE. Pracownik nie musi już dostarczać zwolnienia pracodawcy osobiście – e-zwolnienie jest widoczne na koncie pracodawcy z chwilą jego wystawienia.

Zwolnienie lekarskie może wystawić każdy uprawniony lekarz – zarówno lekarz rodzinny w POZ, jak i lekarz specjalista przyjmujący w poradni lub innym zakładzie leczniczym. Możliwe jest również uzyskanie zwolnienia lekarskiego online podczas teleporady — e-zwolnienie wystawione w ramach konsultacji przez internet jest pełnoprawnym dokumentem, identycznym pod względem prawnym z zaświadczeniem wystawionym podczas wizyty stacjonarnej. Asystenci medyczni mogą wystawić e-ZLA w imieniu lekarza na jego zlecenie.

Zwolnienie lekarskie przysługuje osobom objętym ubezpieczeniem chorobowym. Prawo do zasiłku chorobowego z ubezpieczenia społecznego nabywa się po 30 dniach nieprzerwanego ubezpieczenia chorobowego w przypadku pracowników zatrudnionych na umowę o pracę i po 90 dniach w przypadku dobrowolnego ubezpieczenia chorobowego – na przykład przy umowie zlecenia czy prowadzeniu działalności gospodarczej.

Kiedy lekarz rodzinny wystawia zaświadczenie o czasowej niezdolności do pracy i w jakich sytuacjach możesz je otrzymać?

Lekarz wystawia zwolnienie lekarskie na podstawie oceny własnego postępowania wobec stanu zdrowia pacjenta — wyłącznie wtedy, gdy stwierdza, że choroba lub inny stan zdrowia faktycznie uniemożliwia wykonywanie pracy. Nie ma obowiązku wystawienia L4 na żądanie pacjenta — decyzja należy wyłącznie do lekarza.

Najczęstsze przyczyny wystawienia zwolnienia lekarskiego to infekcje dróg oddechowych, choroby układu mięśniowo-szkieletowego i bóle kręgosłupa, zaburzenia psychiczne i choroby układu nerwowego oraz choroby układu krążenia. Zwolnienie może zostać wystawione również z powodu choroby zawodowej, niezdolności do pracy powstałej w wyniku wypadku przy pracy czy konieczności osobistej opieki nad chorym dzieckiem lub innym chorym członkiem rodziny.

Pracownik ma obowiązek poinformować pracodawcę o swojej nieobecności najpóźniej w drugim dniu nieobecności w pracy. Dzięki e-ZLA informacja ta trafia do pracodawcy automatycznie przez system PUE — pracownik nie musi wykonywać dodatkowych działań. Pracodawca nie ma prawa żądać od pracownika podania przyczyny choroby ani informacji o jego stanie zdrowia.

Jak sprawdzić do kiedy mam zwolnienie lekarskie?

Każde wystawione zaświadczenie lekarskie jest dostępne na Internetowym Koncie Pacjenta — w zakładce Historia leczenia w sekcji Zwolnienia. Na swoim profilu IKP pacjent widzi datę wystawienia, datę rozpoczęcia i zakończenia zwolnienia, numer statystyczny choroby oraz dane placówki, w której zostało wystawione. Dostęp do Internetowego Konta Pacjenta możliwy jest przez stronę ikp.gov.pl lub przez aplikację mojeIKP, logując się profilem zaufanym, e-dowodem lub bankowością elektroniczną.

Zwolnienie jest widoczne na IKP niemal natychmiast po wystawieniu przez lekarza. Pracodawcy i płatnicy składek mają wgląd w zwolnienia swoich pracowników za pośrednictwem systemu PUE ZUS. Pracownik może samodzielnie sprawdzić status swojego zwolnienia i zweryfikować, do kiedy jest ono ważne, bez kontaktu z pracodawcą czy ZUS.

Ile można być na L4 i ile dni wstecz może być wystawione?

Zasiłek chorobowy z ubezpieczenia społecznego przysługuje przez czas trwania niezdolności do pracy, nie dłużej jednak niż przez 182 dni. Wyjątkiem jest niezdolność do pracy w czasie ciąży oraz niezdolność spowodowana gruźlicą — w tych przypadkach okres zasiłkowy wynosi 270 dni.

Do okresu zasiłkowego wliczają się wszystkie okresy nieprzerwanej niezdolności do pracy, a także okresy poprzednich niezdolności, jeśli przerwa między nimi wynosi mniej niż 60 dni i są spowodowane tą samą chorobą. Prawo do kolejnego pełnego okresu zasiłkowego nabywa się dopiero po 60 dniach przerwy.

Przed wyczerpaniem 182 dni zasiłku chorobowego warto złożyć wniosek o świadczenie rehabilitacyjne – najlepiej 6 tygodni przed końcem okresu zasiłkowego. Świadczenie rehabilitacyjne przysługuje osobie, która po wyczerpaniu zasiłku chorobowego jest nadal niezdolna do pracy, a dalsze leczenie lub rehabilitacja lecznicza rokują odzyskanie zdolności do pracy. Można je pobierać maksymalnie przez 12 miesięcy. Przez pierwsze 3 miesiące wynosi 90% podstawy wymiaru zasiłku chorobowego, przez pozostały okres – 75%, a w przypadku niezdolności przypadającej w czasie ciąży – 100% tej podstawy.

Przez pierwsze dni choroby wynagrodzenie chorobowe wypłaca pracodawca: przez 33 dni w ciągu roku kalendarzowego w przypadku pracownika, który nie ukończył 50 lat, oraz przez 14 dni w przypadku pracownika powyżej 50. roku życia. Po wyczerpaniu tych limitów świadczenia chorobowe pieniężne z ubezpieczenia społecznego wypłaca ZUS, jest to zasiłek chorobowy wynoszący 80% podstawy wymiaru, a w przypadku niezdolności w czasie ciąży lub wyniku wypadku w drodze do pracy – 100%.

L4 może być wystawione z datą wcześniejszą niż data wizyty — maksymalnie 3 dni wstecz od momentu konsultacji. W przypadku psychiatrów przepisy dopuszczają wystawienie zaświadczenia z datą wcześniejszą o więcej niż 3 dni, jeśli zachodzi taka zasadność kliniczna. Zwolnienie może być wystawione również na czas po ustaniu tytułu ubezpieczenia, czyli po zakończeniu zatrudnienia – jeśli niezdolność do pracy powstała w czasie trwania stosunku pracy i trwa nieprzerwanie po jego ustaniu.

Czy można pracować na L4 i jakie są konsekwencje?

Praca zarobkowa w czasie orzeczonej niezdolności do pracy jest zabroniona i pociąga za sobą poważne konsekwencje. Na podstawie ustawy o świadczeniach pieniężnych z ubezpieczenia społecznego w razie choroby i macierzyństwa pracownik wykonujący w tym czasie pracę zarobkową traci prawo do zasiłku chorobowego za cały okres zwolnienia – nie tylko za dni, w których pracował.

Za pracę na L4 uznaje się nie tylko zatrudnienie na podstawie umowy o pracę, ale też wykonywanie czynności na podstawie stosunków cywilnoprawnych – umowy zlecenia, umowy o dzieło – jak również prowadzenie własnej działalności gospodarczej. Świadczenie pracy w okresie zwolnienia lekarskiego stanowi ciężkie naruszenie podstawowych obowiązków pracowniczych i naruszenie obowiązku lojalności wobec pracodawcy, co może być podstawą rozwiązania umowy o pracę w trybie dyscyplinarnym.

Prawidłowość wykorzystywania zwolnień lekarskich może kontrolować ZUS, a pracodawcy zatrudniający co najmniej 21 pracowników – również samodzielnie. Kontrola może odbywać się w miejscu zamieszkania pracownika, miejscu jego pobytu lub w miejscu pracy. W trakcie zwolnienia pracownik powinien stosować się do zaleceń lekarskich i powstrzymać się od wszelkich czynności, które mogłyby przedłużyć niezdolność do pracy lub pogorszyć stan zdrowia — celem zwolnienia lekarskiego jest bowiem jak najszybszy powrót do zdrowia i zdolności do pracy.