Wizyta patronażowa – jak wygląda opieka po porodzie?

Wizyta patronażowa – co to jest i kiedy się odbywa?

Wizyta patronażowa to wizyta domowa lub konsultacja w przychodni sprawowana przez położną środowiskową, lub lekarza pediatrę w pierwszych tygodniach po narodzinach dziecka. Jej celem jest udzielenie wsparcia i opieki zdrowotnej rodzinie z noworodkiem — zarówno w zakresie zdrowia dziecka, jak i ogólnej kondycji zdrowotnej mamy w okresie połogu.

Wizyty patronażowe dzielą się na dwa rodzaje.Pierwszym są wizyty położnej środowiskowej — odbywają się w domu pacjentki, w pierwszych 8 tygodniach życia dziecka. Drugim jest wizyta patronażowa lekarza pediatry — realizowana w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej, zazwyczaj między 1. a 4. tygodniem życia dziecka.

Połóg, który trwa od narodzin dziecka do około 6–8 tygodni po porodzie, to okres, w którym w organizmie kobiety cofają się zmiany anatomiczne i fizjologiczne zachodzące w czasie ciąży. Wiąże się on z wieloma problemami pielęgnacyjnymi zarówno w sferze fizycznej, jak i psychicznej. Zadaniem położnej środowiskowej jest ocena prawidłowości zachodzących procesów, edukacja kobiety w zakresie opieki nad noworodkiem i samoopieki oraz udzielanie wsparcia medycznego, społecznego i psychologicznego.

Czy wizyta patronażowa jest obowiązkowa?

Wizyty patronażowe położnej są obowiązkowym elementem opieki poporodowej w Polsce — wynikają ze standardu organizacyjnego opieki okołoporodowej i są finansowane w ramach NFZ. Jeśli rodzice nie wskazali konkretnej położnej, szpital po zakończeniu leczenia szpitalnego kontaktuje się z przychodnią podstawowej opieki zdrowotnej, do której zapisana jest kobieta i przydziela dostępną położną środowiskową. W razie odmowy przyjęcia wizyty przez rodziców położna ma prawo zgłosić tę sytuację do opieki społecznej.

Wizyta patronażowa lekarza pediatry nie jest obowiązkowa w takim samym sensie prawnym jak wizyta położnej, ale jest powszechnie zalecanym elementem opieki nad każdym dzieckiem w pierwszych tygodniach życia. Lekarz przeprowadza badanie fizykalne, monitoruje parametry fizyczne dziecka i ocenia adaptację noworodka do życia pozamacicznego. Wizyta odbywa się w przychodni lub, w uzasadnionych przypadkach, w domu dziecka.

Aby zapisać się na wizytę patronażową lekarza pediatry, rodzice powinni — jeszcze w czasie pobytu w oddziale noworodkowym — wypełnić formularz zgłoszenia urodzenia dziecka i wybrać placówkę podstawowej opieki zdrowotnej. Po opuszczeniu szpitala umawiają wizytę w wybranej przychodni. Warto zabrać ze sobą książeczkę zdrowia dziecka oraz wypis z oddziału noworodkowego.

Patronaż położnej środowiskowej – jak wygląda pierwsza wizyta po porodzie?

Pierwsza wizyta patronażowa położnej powinna odbyć się do 48 godzin od uzyskania przez nią informacji o powrocie mamy z dzieckiem do domu. Kolejne wizyty umawia się indywidualnie, w terminie uzgodnionym z pacjentką, zgodnie z harmonogramem pracy przychodni POZ — od poniedziałku do piątku, w godzinach 8:00–18:00, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy.

Podczas pierwszej wizyty położna przeprowadza szczegółowy wywiad dotyczący przebiegu porodu, ogólnej kondycji zdrowotnej i samopoczucia emocjonalnego mamy i dziecka. Poznaje warunki życia rodziny i udziela niezbędnych wskazówek. Jest otwarta na wszelkie pytania i obawy rodziców, bo rozumie, że teoretyczne przygotowanie do rodzicielstwa i realna opieka nad noworodkiem to dwie bardzo różne rzeczy.

W zakresie opieki nad noworodkiem podczas wizyty patronażowej położna ocenia i wykonuje następujące zadania:

sprawdza stopień gojenia ran poporodowych — krocza lub rany po cesarskim cięciu.

ocenia ogólny stan zdrowia dziecka — kolor skóry, ciemiączko, kikut pępowiny, odruchy noworodkowe i napięcie mięśniowe,

kontroluje pomiar masy ciała i parametry fizyczne dziecka w odniesieniu do masy urodzeniowej,

ocenia rytm snu i czuwania oraz efektywności karmienia,

sprawdza techniki karmienia piersią i udziela poradnictwa laktacyjnego,

edukuje rodziców w zakresie czynności higienicznych — kąpiel, pielęgnacja skóry i kikuta pępowiny,

informuje o obowiązkowych szczepieniach ochronnych i badaniach profilaktycznych,

monitoruje samopoczucie mamy, obserwując ewentualne cechy depresji poporodowej,

Ile wizyt patronażowych położnej po porodzie przysługuje mamie i dziecku?

W ramach NFZ każdej mamie i noworodkowi przysługuje od 4 do 6 wizyt patronażowych położnej — realizowanych od urodzenia dziecka do ukończenia przez nie 2. miesiąca życia. Poniższa tabela przedstawia harmonogram wizyt i ich zakres.

Po zakończeniu wizyt patronażowych, po ukończeniu przez dziecko 8. tygodnia życia, położna POZ przekazuje opiekę nad niemowlęciem pielęgniarce środowiskowej. Nadal jednak opiekuje się mamą, udzielając jej wsparcia w zakresie karmienia piersią i poradnictwa laktacyjnego tak długo, jak jest to potrzebne. Wizyta patronażowa lekarza pediatry odbywa się natomiast jednorazowo, między 1. a 4. tygodniem życia dziecka, i jest pierwszą z serii regularnych bilansów zdrowia, których celem jest monitorowanie prawidłowego rozwoju dziecka w podstawowej opiece zdrowotnej.

Jak przygotować się do wizyty patronażowej w domu?

Dobra wiadomość jest taka, że do wizyty patronażowej nie trzeba się szczególnie przygotowywać — położna przyjeżdża do domu właśnie po to, żeby ocenić realne warunki życia rodziny i udzielić pomocy w naturalnym środowisku dziecka. Niemniej kilka rzeczy warto mieć pod ręką.

Należy przygotować dokumentację medyczną — wypis ze szpitala dotyczący przebiegu porodu i stanu zdrowia dziecka oraz książeczkę zdrowia dziecka z informacjami o badaniach przesiewowych wykonanych na oddziale noworodkowym. Warto też mieć pod ręką informacje o grupie krwi dziecka i wynikach badań wykonanych po porodzie.

Podczas wizyty warto zadawać pytania o wszystko, co budzi wątpliwości — o karmienie piersią, pielęgnację pępowiny, kąpiel, sen dziecka, a także o swoje własne samopoczucie w okresie poporodowym. Położna jest źródłem wiedzy i wsparcia jednocześnie — jej zadaniem jest udzielenie porad i wskazówek dotyczących zarówno opieki nad noworodkiem, jak i pomocy mamie w powrocie do formy po porodzie.

Jeśli przed wizytą pojawią się niepokojące objawy — zarówno u dziecka, jak i u mamy — nie trzeba czekać na zaplanowany termin. W przypadku problemów zdrowotnych położna przyjmuje w dniu zgłoszenia. Warto też wiedzieć, że wyboru placówki podstawowej opieki zdrowotnej i położnej środowiskowej można dokonać przez Internetowe Konto Pacjenta lub bezpośrednio w przychodni, a zmiana położnej jest możliwa dwa razy w roku kalendarzowym bezpłatnie.