Położna – czym się zajmuje i jak wspiera w trakcie ciąży?

Położna – kim jest i jaką pełni rolę w opiece nad kobietą?

Położna jest samodzielnym zawodem medycznym. Nie podlega bezpośrednio lekarzowi, lecz jest równoprawnym członkiem zespołu medycznego. Może pracować nie tylko w szpitalu czy poradni położniczo-ginekologicznej, ale również w przychodni podstawowej opieki zdrowotnej. Wiele położnych rodzinnych prowadzi także własne praktyki w ramach umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia.

Zawód położnej należy do najstarszych w historii medycyny. W 1928 roku wydano pierwszą ustawę regulującą ten zawód — określała zakres obowiązków położnej, do których należały opieka i pomoc przy porodzie, udzielanie wskazówek w zakresie opieki nad noworodkiem oraz doradztwo w zakresie karmienia piersią. Przez dziesięciolecia zawód ewoluował i dziś zakres kompetencji położnej jest znacznie szerszy.

Rola położnej nie ogranicza się wyłącznie do opieki w okresie ciąży i połogu. Zadaniem położnej jest dbanie o zdrowie każdej kobiety na każdym etapie życia — wspiera młode kobiety wchodzące w okres dojrzewania, kobiety planujące ciążę oraz te, które są w ciąży, pomaga po operacjach ginekologicznych i ginekologiczno-onkologicznych. Zachęca do regularnych badań profilaktycznych: cytologii, samobadania piersi, USG piersi i mammografii. W przypadku niepokojących objawów kieruje na badania lub do lekarza specjalisty.

Czym zajmuje się położna?

Wykonywanie zawodu położnej polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych. Obejmuje ono:

1. rozpoznawanie ciąży i opiekę nad kobietą w przebiegu ciąży fizjologicznej,
2. kierowanie kobiety w ciąży wysokiego ryzyka na badania konieczne do jak najwcześniejszego rozpoznania,
3. prowadzenie porodu fizjologicznego z monitorowaniem płodu,
4. przyjmowanie porodów naturalnych, a w przypadkach nagłych — z nacięciem krocza i z położenia miednicowego.

Położna podejmuje konieczne działania w sytuacjach nagłych do czasu przybycia lekarza, sprawuje opiekę nad matką i noworodkiem po porodzie, a w razie potrzeby prowadzi natychmiastową reanimację noworodka.

Do zadań położnej należy też realizacja zleceń lekarskich w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji, samodzielne udzielanie świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych i leczniczych, profilaktyka chorób kobiecych i patologii położniczych oraz rozpoznawanie u matki lub dziecka objawów wymagających skierowania do lekarza. Ważnym elementem pracy położnej jest edukacja zdrowotna w zakresie przygotowania do życia w rodzinie, ochrony macierzyństwa i ojcostwa oraz pełnego przygotowania do urodzenia dziecka.

Położna środowiskowa – kiedy można skorzystać z jej wsparcia?

Opieka położnej środowiskowej, czyli położnej podstawowej opieki zdrowotne, jest dostępna dla każdej kobiety ubezpieczonej w Narodowym Funduszu Zdrowia. Aby skorzystać z tej opieki, należy złożyć deklarację wyboru położnej. Można to zrobić na trzy sposoby: pisemnie w przychodni POZ lub gabinecie położnej, która podpisała kontrakt z NFZ, w formie elektronicznej z podpisem zaufanym lub kwalifikowanym, albo przez Internetowe Konto Pacjenta.

Zmiana położnej jest możliwa dwa razy w roku kalendarzowym bezpłatnie i bez podawania przyczyny. Każda kolejna zmiana w tym samym roku kosztuje 80 zł.

Położna środowiskowa przyjmuje w swojej przychodni POZ od poniedziałku do piątku w godzinach 8:00–18:00, z wyłączeniem dni ustawowo wolnych od pracy, w terminie uzgodnionym z pacjentką lub w terminie określonym w treści zlecenia. Jeśli stan zdrowia kobiety tego wymaga — w dniu zgłoszenia. Świadczenia realizowane są również w domu pacjentki — w przypadkach uzasadnionych medycznie, takich jak połóg czy wizyty patronażowe nad noworodkiem.

Warto wiedzieć, że każda kobieta ciężarna w okresie ciąży i do 6 tygodni po porodzie ma prawo do korzystania ze świadczeń opieki zdrowotnej bez względu na to, czy jest ubezpieczona. Warunkiem jest posiadanie obywatelstwa polskiego i miejsca zamieszkania w Polsce.

Jak wygląda opieka położnej w czasie ciąży?

Niezależnie od tego, kto prowadzi ciążę, każda kobieta ciężarna ma prawo do bezpłatnej edukacji przedporodowej sprawowanej przez położną POZ od 21. tygodnia ciąży. Wizyty edukacyjne przysługują w ramach NFZ: od 21. do 31. tygodnia ciąży raz w tygodniu (maksymalnie 10 wizyt), a od 32. tygodnia dwa razy w tygodniu (maksymalnie 16 wizyt). Łącznie kobieta ciężarna może odbyć 26 takich wizyt — niezależnie od opieki osoby prowadzącej ciążę i od ewentualnych zajęć w szkole rodzenia.

Podczas tych spotkań położna udziela porad i wsparcia informacyjnego w zakresie:

• przebiegu ciąży i zmian zachodzących w organizmie,
• technik oddychania i łagodzenia bólu porodowego,
• przygotowania do porodu i pobytu w szpitalu,
• opieki nad noworodkiem, karmienia piersią oraz pierwszych tygodni połogu.

Ponadto kontroluje samopoczucie i podstawowe parametry fizjologiczne kobiety ciężarnej i udziela wsparcia emocjonalnego — w czasie ciąży położna jest często pierwszą osobą, do której kobieta zwraca się z obawami i pytaniami związanymi z macierzyństwem.

Położna po porodzie – w czym pomaga mamie i noworodkowi?

Opieka położnej po narodzinach dziecka nie kończy się na opuszczeniu szpitala. Położna POZ jest zobowiązana przybyć na wizytę patronażową do 48 godzin od uzyskania informacji o powrocie mamy z dzieckiem do domu.Do ukończenia 2. miesiąca życia dziecka powinna odbyć się od 4 do 6 wizyt patronażowych.

W ramach opieki nad noworodkiem położna ocenia stan zdrowia dziecka podczas każdej wizyty, kontroluje wagę i technikę karmienia, obserwuje ogólny rozwój fizyczny, sprawdza kikut pępowiny, skórę i odruchy.Edukuje rodziców w zakresie kąpieli, pielęgnacji, prawidłowego trzymania dziecka, a także informuje o obowiązkowych szczepieniach ochronnych i badaniach profilaktycznych.Pomaga w tworzeniu więzi matki z dzieckiem — co jest kluczowe dla jego rozwoju emocjonalnego i psychicznego.

Opieka nad matką w tym czasie obejmuje wsparcie w karmieniu piersią i poradnictwo laktacyjne, kontrolę gojenia ran poporodowych (po nacięciu krocza, po cesarskim cięciu), pomoc w powrocie do formy po porodzie oraz wsparcie emocjonalne — w tym w przypadku baby blues, lęków czy objawów depresji poporodowej.

Po zakończeniu wizyt patronażowych, po ukończeniu przez dziecko 8. tygodnia życia, położna POZ przekazuje opiekę nad niemowlęciem pielęgniarce środowiskowej. Nadal jednak opiekuje się mamą, udzielając porad w zakresie karmienia piersią i poradnictwa laktacyjnego tak długo, jak jest to potrzebne.