Czym zajmuje się lekarz podstawowej opieki zdrowotnej?
Lekarz POZ, czyli lekarz podstawowej opieki zdrowotnej, to specjalista działający w ramach publicznej służby zdrowia na podstawie umowy z Narodowym Funduszem Zdrowia. Potocznie nazywany lekarzem pierwszego kontaktu lub lekarzem rodzinnym, jest pierwszym ogniwem systemu ochrony zdrowia – to do niego zgłaszasz się w pierwszej kolejności, gdy coś zaczyna cię niepokoić.
Funkcję lekarza POZ może pełnić kilka rodzajów specjalistów:
- specjalista medycyny rodzinnej – posiada wiedzę z zakresu problemów zdrowotnych zarówno dorosłych, jak i dzieci,
- internista – specjalista chorób wewnętrznych, zajmujący się diagnostyką i leczeniem dorosłych,
- pediatra – sprawuje opiekę wyłącznie nad dziećmi,
- lekarz w trakcie specjalizacji, posiadający uprawnienia do udzielania świadczeń w ramach podstawowej opieki zdrowotnej.
Warto rozróżnić dwa często mylone pojęcia. Termin „lekarz POZ” opisuje funkcję pełnioną w systemie ochrony zdrowia. Określenie „lekarz rodzinny” mówi natomiast o specjalizacji – specjalista medycyny rodzinnej. Nie każdy lekarz POZ jest więc lekarzem rodzinnym i odwrotnie.
Internista a lekarz POZ – czym się różnią i do kogo się zgłosić?
Internista to specjalista chorób wewnętrznych zajmujący się diagnostyką i leczeniem osób dorosłych – chorób serca i układu krążenia, układu oddechowego, pokarmowego, endokrynologicznego i innych. Może pełnić rolę lekarza POZ, ale może też przyjmować jako specjalista w poradni specjalistycznej, gdzie trafiasz już ze skierowaniem.
Lekarz POZ natomiast to szersza kategoria – pełni funkcję koordynatora opieki zdrowotnej nad pacjentem. Sprawuje opiekę lekarską zarówno nad dorosłymi, jak i dziećmi (jeśli jest specjalistą medycyny rodzinnej lub pediatrą), zajmuje się profilaktyką chorób, realizuje programy zdrowotne i udziela porad medycznych w ramach podstawowej opieki zdrowotnej.
Zasada jest prosta: do lekarza POZ idziesz jako pierwszy. Jeśli wymaga tego stan zdrowia, to on skieruje cię do odpowiedniego specjalisty – internisty, kardiologa, endokrynologa lub innego. Lekarz POZ nie wydaje tych skierowań na żądanie pacjenta, lecz na podstawie wskazań medycznych.
Warto wiedzieć, że lekarz POZ ma obowiązek działać w zakresie swojej specjalizacji, jednak w przypadkach nagłych lub gdy czas oczekiwania na specjalistę zagraża zdrowiu pacjenta, może i powinien udzielić świadczeń wykraczających poza jej ramy – wdrażając podstawowe schematy diagnostyki i leczenia.
Jakie badania może zlecić lekarz POZ?
Lekarz POZ może zlecić szeroki zakres badań diagnostycznych, od podstawowych po zaawansowane. O tym, które badania są konieczne, decyduje lekarz na podstawie wskazań medycznych, a nie żądań pacjenta. Badania wykonywane są bezpłatnie w laboratoriach, z którymi placówka POZ ma podpisaną umowę.
Badania laboratoryjne
- badania hematologiczne: morfologia krwi obwodowej z wzorem odsetkowym, retikulocyty, OB,
- badania biochemiczne: glukoza, cholesterol, kreatynina, mocznik, TSH, żelazo, białko CRP, bilirubina, enzymy wątrobowe, elektrolity i wiele innych,
- badania moczu: ogólne badanie moczu, ilościowe oznaczanie białka i glukozy,
- badania kału: badanie ogólne, krew utajona, pasożyty,
- badania układu krzepnięcia: wskaźnik protrombinowy (INR), APTT, fibrynogen,
- badania mikrobiologiczne: posiew moczu z antybiogramem, posiew wymazu z gardła.
Badania obrazowe i czynnościowe
- diagnostyka ultrasonograficzna: USG jamy brzusznej i przestrzeni zaotrzewnowej, USG tarczycy, USG nerek i pęcherza moczowego,
- zdjęcia radiologiczne: zdjęcie klatki piersiowej, zdjęcia kostne,
- badanie elektrokardiograficzne EKG w spoczynku.
Badania w ramach opieki koordynowanej
W ramach rozszerzonej opieki koordynowanej lekarz POZ może zlecić m.in. Holter RR, EKG wysiłkowe, ECHO serca, spirometrię, USG Doppler tętnic szyjnych czy biopsję aspiracyjną tarczycy. Może też wystawić skierowanie na gastroskopię, kolonoskopię oraz tomografię komputerową płuc.
Jakie choroby diagnozuje i leczy lekarz POZ na co dzień?
Lekarz POZ diagnozuje i leczy większość chorób, z którymi pacjenci zgłaszają się do poradni lub przychodni. Najczęstsze schorzenia w praktyce lekarza rodzinnego to infekcje górnych dróg oddechowych, nadciśnienie tętnicze, choroby zwyrodnieniowe stawów i kręgosłupa, cukrzyca, hiperlipidemia, refluks żołądkowo-przełykowy oraz choroby tarczycy.
Do zakresu podstawowej opieki zdrowotnej należy też kompleksowa opieka nad pacjentami z chorobami przewlekłymi – leczenie farmakologiczne i monitorowanie terapii, interpretacja wyników badań i konsultacji wykonanych przez inne placówki lecznicze, a także kierowanie na leczenie uzdrowiskowe i rehabilitacyjne.
Lekarz POZ realizuje ponadto:
- profilaktykę chorób, w tym chorób układu krążenia i wieku rozwojowego,
- obowiązkowe szczepienia ochronne i badania bilansowe dzieci,
- wystawianie zwolnień lekarskich i recept,
- zabiegi medyczne w gabinecie zabiegowym i w domu pacjenta,
- kwalifikację do transportu sanitarnego,
- kartę diagnostyki i leczenia onkologicznego (karta DILO),
- zlecenia na świadczenia pielęgniarki POZ i na pielęgniarską długoterminową opiekę domową.
Jak zmienić lekarza POZ krok po kroku?
Każda ubezpieczona osoba może dokonać wyboru lekarza POZ w dowolnej przychodni w Polsce – rejonizacja nie obowiązuje. Dwa razy w roku kalendarzowym zmiana jest bezpłatna.Każda kolejna kosztuje 80 zł, chyba że wynika ze zmiany miejsca zamieszkania, zamknięcia placówki, odejścia lekarza lub ukończenia przez dziecko 18. roku życia.
Aby wybrać lekarza POZ lub zmienić dotychczasowego, należy złożyć deklarację. Można to zrobić na trzy sposoby:
- osobiście w rejestracji wybranej przychodni,
- przez Internetowe Konto Pacjenta w zakładce „Moje konto”, sekcja „Twoja Podstawowa Opieka Zdrowotna (POZ)”, klikając „Wypełnij deklarację”,
- elektronicznie, wysyłając podpisany dokument przy użyciu profilu zaufanego.
Nie ma obowiązku informowania poprzedniej placówki o zmianie. Po złożeniu deklaracji przychodnia ma 7 dni na jej rozpatrzenie, w tym czasie warto śledzić status przez Internetowe Konto Pacjenta. Jeśli lekarz nie może przyjąć kolejnego pacjenta, deklaracja zostaje odrzucona i konieczne jest wybranie innej placówki lub innego lekarza.
