Gorączka u dziecka – jak ją rozpoznać i kiedy jechać do szpitala?

Gorączka i stan podgorączkowy – różnice

Gorączka u dziecka jest przy wyższych wartościach, jednak dokładna granica zależy od wieku pociechy i miejsca pomiaru. U noworodków i niemowląt do 3. miesiąca życia gorączką jest temperatura ≥38°C.U niemowląt powyżej 3. miesiąca i dzieci do 3. roku życia gorączką określa się temperaturę ≥38,0–39,0°C — temperaturę ≥39,0°C nazywa się poważną gorączką. U dzieci powyżej 3. roku życia gorączką jest każda temperatura przekraczająca 38°C.

Stan podgorączkowy to podwyższona temperatura ciała w zakresie 37,1–38,0°C. Nie jest jeszcze gorączką, ale jest sygnałem, że organizm dziecka reaguje na atak czynników zakaźnych lub toczy się w nim reakcja zapalna. Przy stanie podgorączkowym zwykle nie stosuje się leków przeciwgorączkowych — wystarczy obserwacja dziecka, odpowiednie nawodnienie i spokój.

Prawidłowo mierzyć temperaturę należy w zależności od wieku. U noworodków termometrem elektronicznym w odbycie, u niemowląt i dzieci do 5. roku życia termometrem elektronicznym w odbycie, pod pachą lub termometrem na podczerwień do ucha, u dzieci powyżej 5. roku życia — termometrem na podczerwień do ucha lub elektronicznym w ustach. Popularne bezdotykowe termometry są najmniej dokładne — w warunkach domowych można z nich korzystać, ale należy pamiętać o tym, by prawidłowo mierzyć temperaturę zgodnie z instrukcją od producenta.

Podwyższona temperatura ciała dziecka – najczęstsze przyczyny

Gorączka jest naturalnym mechanizmem obronnym układu odpornościowego — pobudza reakcje obronne organizmu, przyspiesza aktywność komórek odpornościowych i utrudnia namnażanie drobnoustrojów. Przyczyny gorączki różnią się w zależności od wieku dziecka.

U małych dzieci dominują infekcje wirusowe układu oddechowego i pokarmowego — odpowiadają za 70–90% przypadków ostrych zapaleń gardła, a do najczęstszych patogenów należą adenowirusy, rynowirusy, koronawirusy i wirusy grypy. Zakażenie bakteryjne jest przyczyną gorączki u dzieci znacznie rzadziej — stanowi 5–37% przypadków. Za znaczną część tych zakażeń odpowiada paciorkowiec β-hemolizujący grupy A, wywołujący anginę wymagającą antybiotykoterapii.

Ważną i często pomijaną przyczyną gorączki bez innych objawów u małych dzieci jest zakażenie układu moczowego. Każde dziecko poniżej 5. roku życia z gorączką bez uchwytnego źródła infekcji powinno mieć wykonane badanie ogólne moczu. Kolejną stosunkowo częstą przyczyną jest rumień nagły, zwany trzydniówką — choroba wirusowa, w której przez około 3 dni utrzymuje się wysoka temperatura ciała, po czym spada i pojawia się grudkowo-plamista wysypka ustępująca samoistnie. Rumień nagły wymaga wyłącznie leczenia objawowego. Gorączka może pojawić się też jako reakcja poszczepienna, w przebiegu chorób zapalnych czy zakażeń atypowych.

Od jakiej temperatury ciała jest gorączka u dzieci?

Jak wspomniano w pierwszej sekcji, temperatura ciała zdrowego dziecka wynosi 36,4-37,6°C i zależy od miejsca pomiaru. Granica gorączki przebiega inaczej u noworodka niż u starszego dziecka. W przebiegu gorączki szczególnej uwagi wymagają dzieci do 5. roku życia — ze względu na charakterystyczną dla tego wieku niedojrzałość układu nerwowego są one najbardziej narażone na pojawienie się drgawek gorączkowych przy wysokich wartościach temperatury i nieprawidłowym jej obniżaniu. Drgawki gorączkowe pojawiają się najczęściej między 6. miesiącem a 5. rokiem życia.

Nie każda gorączka wymaga natychmiastowego podania leków. Poniżej 38,5°C nie zaleca się obniżania temperatury, ponieważ gorączka jest częścią naturalnych mechanizmów walki organizmu z infekcją. Obserwuj dziecko — jeśli chętnie pije, bawi się i jest w dobrej formie, możesz wstrzymać się z leczeniem farmakologicznym. Decyzja o zbijaniu gorączki powinna zależeć nie tylko od wartości temperatury, ale przede wszystkim od tego, jak dziecko ją znosi. Niektóre dzieci nawet przy 39,5°C zachowują aktywność, inne przy 38,0°C są bardzo osłabione.

Domowe sposoby na gorączkę – co może pomóc dziecku?

Niezbędnym elementem postępowania przy gorączce, niezależnie od wieku dziecka, jest odpowiednie nawodnienie. Wzrost temperatury ciała nasila parowanie i zwiększa zapotrzebowanie na płyny. Podawaj dziecku wodę, herbatę, napary, rozcieńczone soki — regularnie i w małych ilościach.

Gdy konieczne jest podanie leku, przy zbijaniu gorączki u dzieci stosuje się dwa leki: ibuprofen i paracetamol. Ibuprofen działa przeciwbólowo, przeciwgorączkowo i przeciwzapalnie, podaje się go od 3. miesiąca życia w dawce 5–10 mg na kg masy ciała dziecka, co 6–8 godzin. Paracetamol działa przeciwbólowo i przeciwgorączkowo, można go stosować od pierwszych dni życia w dawce 10–15 mg na kg masy ciała, co 4–6 godzin. Dawki należy przeliczać na masę ciała dziecka, a nie kierować się wyłącznie tabelkami na opakowaniach. Kwas acetylosalicylowy (aspiryna) jest przeciwwskazany u dzieci poniżej 12. roku życia — nigdy nie podawaj go dziecku bez konsultacji z lekarzem pediatrą.

Fizyczne metody obniżania temperatury stosuje się wyłącznie wspomagająco. Chłodne okłady najlepiej przykładać, na czoło, kark oraz pod prawy łuk żebrowy lub na okolice pachwin — w tych miejscach przepływa duża ilość krwi, co przyspiesza jej ochłodzenie, przez co schładza się również skóra i tkanki. Kąpiel w chłodnej wodzie może pomóc, ale temperatura wody powinna być zaledwie o 1–2°C niższa, niż temperatura ciała dziecka — zimna woda wywołuje skurcz naczyń i dreszcze, co paradoksalnie może nasilić wzrost temperatury.

Wśród naturalnych metod pomocniczo stosuje się napary z czarnego bzu, które mają działanie napotne, oraz napary z lipy. Pamiętaj jednak, że naturalne metody nie zastępują leków w przypadku wysokiej gorączki u małego dziecka.

Gorączka u dzieci – kiedy do szpitala udać się jak najszybciej?

Większość gorączek u dzieci towarzyszy łagodnym chorobom wirusowym i mija samoistnie w ciągu 3 dni. Istnieją jednak sytuacje, w których nie wolno zwlekać z pomocą medyczną.

Pilnie do lekarza lub szpitala należy udać się, gdy:

• dziecko jest noworodkiem lub niemowlęciem do 3. miesiąca życia z temperaturą ≥38°C — każdy taki przypadek wymaga pilnego badania lekarskiego,
• gorączka nie obniża się po podaniu leków przeciwgorączkowych w odpowiednich dawkach,
• na skórze dziecka pojawiają się wybroczyny, czyli drobne czerwone, brązowe lub fioletowe zmiany nieblednące pod uciskiem — mogą świadczyć o zakażeniu bakteryjnym, w tym meningokokowym,
• kolejne niebezpieczne objawy to sztywność karku i silny ból głowy – mogące wskazywać na zapalenie opon mózgowo-rdzeniowych,
• dziecko ma zaburzenia oddychania, sinieje lub ma trudności z nabieraniem powietrza,
• po obniżeniu temperatury stan ogólny dziecka się nie poprawia lub dziecko jest apatyczne, trudne do wybudzenia,
• u dziecka wystąpiły drgawki gorączkowe — nawet jeśli ustąpiły samoistnie, po pierwszym epizodzie dziecko wymaga badania lekarskiego.

Na konsultację lekarską warto zgłosić się, gdy gorączka utrzymuje się powyżej 3 dni u dziecka będącego w dobrym stanie ogólnym lub gdy gorączka utrzymuje się bez uchwytnej przyczyny u dziecka poniżej 5. roku życia — w celu wykluczenia zakażenia układu moczowego poprzez badanie ogólne moczu. Długotrwała gorączka nieznanej przyczynie zawsze wymaga diagnostyki.