Pielęgniarka – czym się zajmuje i jakie ma uprawnienia?

Pielęgniarka – co robi i jaką rolę pełni w systemie ochrony zdrowia?

Wykonywanie zawodu pielęgniarki polega na udzielaniu świadczeń zdrowotnych w szerokim zakresie. Zgodnie z ustawą z dnia 15 lipca 2011 roku o zawodach pielęgniarki i położnej, do podstawowych zadań pielęgniarki należą: rozpoznawanie warunków i potrzeb zdrowotnych pacjenta, rozpoznawanie problemów pielęgnacyjnych, planowanie i sprawowanie opieki pielęgnacyjnej, a także samodzielne udzielanie – w określonym zakresie – świadczeń zapobiegawczych, diagnostycznych, leczniczych i rehabilitacyjnych. Pielęgniarka realizuje zlecenia lekarskie w procesie diagnostyki, leczenia i rehabilitacji, orzeka o rodzaju i zakresie świadczeń opiekuńczo-pielęgnacyjnych oraz prowadzi edukację zdrowotną i promocję zdrowia.

Rola zawodowa pielęgniarki zmienia się wraz z postępem medycyny i potrzebami społeczeństwa. Współczesna pielęgniarka to wykształcona profesjonalistka działająca nie tylko „za” i „dla” pacjenta, ale przede wszystkim razem z nim — wspierając go, edukując i towarzysząc w procesie powrotu do zdrowia. Eksperci WHO wyróżniają cztery główne funkcje pielęgniarskie: świadczenie opieki zdrowotnej i zarządzanie nią, edukację pacjentów oraz personelu ochrony zdrowia, udział w zespole opieki zdrowotnej oraz działanie na rzecz postępu w praktyce pielęgniarskiej.

Pielęgniarstwo jest zawodem zaufania publicznego — odbiorcą jego działań jest społeczeństwo, a pielęgniarka staje się często powiernikiem lęków i bezradności zarówno pacjenta, jak i jego bliskich. To szczególna więź, jaka wytwarza się między pielęgniarką a pacjentem w procesie leczenia, sprawia, że mimo profesjonalizacji zawód ten wciąż postrzegany jest jako misja i powołanie.

Prawo wykonywania zawodu pielęgniarki – co oznacza?

Zawód pielęgniarki może wykonywać wyłącznie osoba posiadająca prawo wykonywania zawodu stwierdzone przez właściwą okręgową radę pielęgniarek i położnych — reguluje to art. 7 ustawy o zawodach pielęgniarki i położnej. Aby je uzyskać, kandydatka lub kandydat musi spełniać łącznie kilka warunków: posiadać polskie obywatelstwo, mieć pełną zdolność do czynności prawnych, legitymować się stanem zdrowia pozwalającym na wykonywanie zawodu oraz posiadać dyplom ukończenia polskiej szkoły pielęgniarskiej lub dyplom uznany za równorzędny.

Kształcenie pielęgniarek odbywa się na poziomie akademickim. Studia pielęgniarskie pierwszego stopnia trwają nie krócej niż 6 semestrów i muszą mieć profil praktyczny lub mieścić się w obszarze kształcenia z zakresu nauk medycznych, nauk o zdrowiu oraz nauk o kulturze fizycznej. Program obejmuje minimum 4720 godzin zajęć i praktyk zawodowych. Absolwenci uzyskują tytuł licencjata pielęgniarstwa. Możliwe jest dalsze kształcenie na studiach drugiego stopnia, po ukończeniu których uzyskuje się tytuł magistra pielęgniarstwa.

Samorząd zawodowy pielęgniarek i położnych sprawuje nadzór nad wykonywaniem zawodu. Naczelna Izba Pielęgniarek i Położnych oraz okręgowe izby pielęgniarek i położnych przyznają i cofają prawo wykonywania zawodu, prowadzą rejestr pielęgniarek i dbają o przestrzeganie zasad etyki zawodowej. Pielęgniarka posiadająca prawo wykonywania zawodu zobowiązana jest przestrzegać Kodeksu Etyki Zawodowej Pielęgniarki i Położnej Rzeczypospolitej Polskiej.

Jakie są specjalizacje pielęgniarskie?

Kształcenie pielęgniarek nie kończy się na studiach. W ramach kształcenia podyplomowego pielęgniarki mogą uzyskiwać specjalizacje, kursy kwalifikacyjne i szkolenia specjalizacyjne w różnych dziedzinach pielęgniarstwa. Kierunki specjalizacji wyznacza Ministerstwo Zdrowia i Naczelna Rada Pielęgniarek i Położnych.

Do najczęściej wybieranych specjalizacji pielęgniarskich należą pielęgniarstwo rodzinne (dedykowane pielęgniarkom POZ, przygotowuje do kompleksowej opieki nad pacjentem i jego rodziną), pielęgniarstwo internistyczne, chirurgiczne, pediatryczne, geriatryczne, onkologiczne, psychiatryczne, kardiologiczne, neonatologiczne, anestezjologiczne i intensywnej opieki, a także pielęgniarstwo operacyjne. Osobną grupę stanowią specjalizacje w zakresie pielęgniarstwa środowiskowego i długoterminowej opieki domowej.

Szkolenie specjalizacyjne wymaga posiadania odpowiedniego stażu pracy i tytułu zawodowego licencjata lub magistra pielęgniarstwa. Po jego ukończeniu pielęgniarka zdaje egzamin przed komisją i uzyskuje tytuł specjalisty w danej dziedzinie pielęgniarstwa. Tytuł ten potwierdzają kompetencje w zakresie specjalistycznej wiedzy klinicznej, organizacji opieki i edukacji zdrowotnej pacjentów w określonym obszarze medycyny.

Codzienna praca pielęgniarek – na czym polega?

Praca pielęgniarki wygląda różnie w zależności od miejsca zatrudnienia — inaczej przebiega w szpitalu, inaczej w przychodniach w ramach podstawowej opieki zdrowotnej, a jeszcze inaczej w domu pacjenta w ramach długoterminowej opieki domowej.

W szpitalach pielęgniarki opiekują się pacjentami w oddziałach, wykonując zabiegi pielęgnacyjne i lecznicze, podając leki różnymi drogami i technikami, zakładając wenflony, podłączając kroplówki, wykonując pomiary podstawowych parametrów życiowych, pobierając materiał do badań (np. pobranie krwi), zakładając i wymieniając opatrunki oraz przygotowując pacjentów do zabiegów i badań diagnostycznych. Pielęgniarka asystuje lekarzowi, prowadzi dokumentację medyczną, obserwuje stan zdrowia pacjenta i informuje lekarza o zmianach.

Pielęgniarka POZ, czyli pielęgniarka środowiskowa, realizuje świadczenia zdrowotnych zarówno w przychodni, jak i w domu pacjenta. Do jej obowiązków należą: wykonywanie zastrzyków i wlewów na podstawie zlecenia lekarskiego, realizowanie szczepień ochronnych, zakładanie cewnika u kobiet, wykonywanie inhalacji i zabiegów z zastosowaniem ciepła lub zimna, opieka nad stomią i trudno gojącymi się ranami, a także zdejmowanie szwów. Pielęgniarka środowiskowa ocenia prawidłowość rozwoju fizycznego dzieci podczas wizyt patronażowych i prowadzi edukację zdrowotną pacjentów oraz ich rodzin. W ograniczonym zakresie może też wystawiać skierowania na badania i zlecenia na wyroby medyczne.

Jakie leki może wypisać pielęgniarka?

Uprawnienia pielęgniarki do wystawiania recept są ograniczone w porównaniu z uprawnieniami lekarza, ale realnie istotne — szczególnie w codziennej opiece nad pacjentami przewlekle chorymi.

Na podstawie obowiązujących przepisów pielęgniarka może wystawiać recepty na niektóre leki w ramach kontynuacji leczenia zleconego przez lekarza. Dotyczy to przede wszystkim pielęgniarek POZ posiadających odpowiednie kwalifikacje. Lista produktów leczniczych, które może przepisać pielęgniarka, określona jest w rozporządzeniu Ministra Zdrowia — obejmuje między innymi wybrane leki stosowane przewlekle, niezbędne w opiece długoterminowej. Pielęgniarka może też wystawiać zlecenia na wyroby medyczne, takie jak sprzęt pielęgnacyjny czy ortopedyczny.

Warto podkreślić, że uprawnienie do wystawiania recept nie jest tożsame z prawem do samodzielnego leczenia — pielęgniarka działa w ramach procesu terapeutycznego nadzorowanego przez lekarza. Warunkiem wystawienia recepty przez pielęgniarkę jest posiadanie prawa wykonywania zawodu i odpowiednich kwalifikacji potwierdzonych ukończonym szkoleniem.